Brčko
Brčko je grad i središte općine u sjevernom dijelu Bosne i Hercegovine, na rijeci Savi. Na osnovu geografskog položaja, privrednih i drugih kapaciteta, Brčko predstavlja privredni i kulturni centar Bosanske Posavine.
Ne može se tačno utvrditi od kada datiraju prva naselja na području Brčkog, ali se zna da su ona postojala još u prahistorijsko doba. U ataru Brčkog nađen je priličan broj bronzanih predmeta neolitskog čovjeka – narukvica, podlaktica, ogrlica i srpova. Inače, dolina Save bila je naseljena još u kameno i gvozdeno doba, što je razumljivo s obzirom na plodnost zemljišta i bogastvo riba u Savi.
Početkom prvog vijeka nove ere, bosansku Posavinu osvajaju Rimljani. Stanovnici ovog kraja u vrijeme rimske vladavine živjeli su u priličnom blagostanju. U iskopanim grobovima na ovom terenu nađen je vrlo skupocjen nakit rimskog porijekla. Kada je propalo zapadno rimsko carstvo ovi krajevi su kratko vrijeme pripadali državama Istočnih Gota i zatim Avara.
Bosansku Posavinu su u periodu IX, X i XI vijeka osvajali Bugari, Vizantinci, Srbi i Mađari. U XII vijeku bosanska Posavina dolazi pod mađarsku vlast.
Pod turskom vladavinom od XV vijeka počinje islamizacija bosanske Posavine i organizacija spahijskog sistema kao naročitog oblika feudalne eksploatacije. Na osnovu nekih ispitivanja porijekla stanovništva u bosanskoj Posavini može se utvrditi da u cijeloj Posavini nema stanovništva koje bi bilo od prije kraja XII vijeka. Krajem XVIII vijeka iz Makedonije je došlo oko 15 cincarskih porodica koje su doveli Turci kao velike trgovce, jer trgovaca u to vrijeme u ovim krajevima nije bilo. Iz njihovih redova potiču mnoge trgovačke kuće u Brčkom, Tuzli i Gračanici. Doseljeni Cincari su se potpuno poslavenili, i niko od njih ne govori jezikom svojih predaka. Brčko se kao naselje počelo razvijati kod stare skele na Savi. U turskim dokumentima, Brčko se prvi put spominje kao selo 1548. godine. Početkom XVIII vijeka češće se pominje kao mjesto čiji su stanovnici uglavnom bili derbendžije, mostari i splavari. Pod turskom upravom Brčko je bilo pogranično mjesto prema Austriji. Kada je za bosanskog biskupa 1645. godine došao Marijan Maravić, on je u svom izvještaju papi Inočentiju X, između ostalog zabilježio, da je Brčko u to doba imalo 150 turskih kuća i tri džamije. U ratovima krajem XVII I u XVIII vijeku bosanska Posavina bila je strahovito opustošena. Kada su mirom u Požarevcu 1718. godine sjeverne dijelove Posavine zauzeli Austrijanci, Brčko je bilo u ruševinama. Sva sela uz Savu bila su razorena, a na području Brčkog jedva je bilo 15 graničarskih koliba. Poslije ovih ratova, Turska je radi zaštite Bosne od Austrije, granicu prema Austriji počela bolje da utvrđuje. Grade se nova, obnavljaju ranije napuštena naselja sa utvrđenjima koja se zovu palanke. U XVIII vijeku u Bosni jačaju kapetanije. Kapetanija je zapravo vojnoodbrambeni utvrđeni prostor sa posadom. U svakoj kapetaniji se nalazio po jedan grad i jedna kula, a glavni zadatak im je bio da čuvaju granicu. Poslije 1739. godine u Brčkom je sagrađeno vojničko utvrđenje sa posadom, a samo mjesto je bilo u sastavu tuzlanske kapetanije.
Dolaskom Austro-Ugarske monarhije, Brčko se naglo razvija i napreduje na ekonomskom i kulturnom polju. U njemu počinje da struji novi život rukovođen isključivo interesom austrougarskog finansijskog kapitala da poveća svoje profite. Brčko u XIX vijeku postaje ekonomski i kulturni centar bosanske Posavine. Tada se uglavnom formiraju sve četiri mahale – Stara (Atik), Nova (Džedid), Varoš i Karanfil, grad se razvija kao izrazito trgovačko i industrijsko mjesto, naročito kada je 1830. osnovano Dunavsko parobrodsko društvo. U drugoj polovini XIX vijeka Brčko kao trgovačko mjesto privlači ljude iz raznih krajeva Bosne, tako da je ono oko 1878. godine imalo blizi 3.000 stanovnika.
Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Brčko imala je 87.627 stanovnika, raspoređenih u 59 naselja. Poslije potpisivanja Daytonskog sporazuma općina Brčko u cjelini postala je Brčko distrikt.
Prema istom popisu, sam grad Brčko je imao ukupno 41.406 stanovnika, od čega:
Bošnjaka - 56%,
Srba - 20%,
Hrvata - 7%,
Jugoslavena - 13% i
ostalih - 4%.
Nakon agresije na BiH i etničkog čišćenja stanovništva (uz mnogobrojne zločine) u Brčkom je nacionalna struktura stanovništva dosta promijenjena u odnosu na onu iz 1991.
Brčko 2
Brčko je istovremeno i centar Brčko distrikta, posebnog nivoa vlasti u Bosni i Hercegovini. Mnogi ga nazivaju trećim entitetom. Brčkom upravljaju samo mjesne i državne vlasti, uz pomoć međunarodne zajednice u obliku supervizora. Aktuelna supervizorica Brčko distrikta je Susan Johnnson.
Brčko Distrikt je skoro podjednako udaljen od tri velika industrijska, ekonomska, politička i potrošačka centra: Beograd (200 km), Zagreb (270 km) i Sarajevo (210 km), sa kojima je povezan cestovno, željeznički i/ili riječno.
Brčko je otvoreni grad za svakog dobronamjernog čovjeka. Nalazi se na raskrsnici autoputeva, državnih granica, riječnih puteva i željezničkih pruga. Tu sansu Brčko ne smije propustiti kao što je nisu propustili ni Hong Kong ni teritorija Panamskog kanala. U Distriktu su već prisutni stranci koji su uložili svoj kapital i time obogatili taj kraj. Kako stvari stoje vjerovatno će u Distriktu Brčko porezna politika biti ohrabrujuća za sve one koji imaju novaca i žele nešto napraviti. Trenutno u Evropi postoje dvije zemlje u kojima su poreska i ostala davanja vrlo povoljna : Irska i Luksemburg. Zato ne čudi da se sva informatička proizvodnja i logistika za cijelu Evropu nalazi baš u Irskoj, a financijske transakcije u Luksemburgu.
Zbog loših navika stečenih u prošlosti Brčkom su potrebni ljudi sa iskustvom Zapada koji su ovih godina stekli znanje i poznanstvo, a time i doveli strane ulagače ili sami uložili stečena sredstva poštenim radom.
Došlo je vrijeme da se zaboravi na politička zbivanja i okrene radu i uspjehu Distrikta Brčko, i mi mu želimo sve najbolje.
Septembra 1869. godine Brčko je preko Tuzle povezano telegrafom, a 1870. otvorena je pošta.
Godine 1880. Jevreji su podigli svoj hram, koji je porušen 1942. godine.
Bijela džamija (ili Džedid džamija) sagrađena je 1881., a 1883. godine udaren je temelj katoličkoj crkvi.
U augustu 1886. godine podignuta je bolnica.
Alijaga Kučukalović sagradio je 1891. godine hotel “Posavinu”.
Treba reći da je 1899. godine Brčko dobilo električno svjetlo.
Uporedo sa ekonomskim jačanjem Brčkog u XIX i XX vijeku stvoreni su uslovi za brži razvoj kulture o prosvjete. Pored tri mekteba, jedne medrese i srpske osnovne škole, 1885. godine otvorena je i trgovačka škola. 1892. godine otvara se Gradska Biblioteka. Godine 1922. u Brčkom je otvorena niža gimnazija koja je 29. godine pretvorena u građansku školu, a 1923. godine otvorena je Trgovačka akademija.
Željeznički most na rijeci Savi dug 755 m sa 27 stubova otvoren je za saobraćaj 1894. godine. Poslije Drugog svjetskog rata prioritet je bio unaprijediti saobraćajne veze Brčkog sa drugim industrijskim područjima u Bosni i Hercegovini. U ovo vrijeme izgrađena je i veoma važna pruga Brčko-Banovići (1946. godine).
Glavni nogometni klubovi Brčkog su FK Jedinstvo Brčko i Lokomotiva.
Poznate ličnosti Brčkog su:
Edo Maajka, reper
Vesna Pisarović, pop-pjevačica
Rizah Štetić, slikar
Nihad Kantić Šike, folk pjevač
Mladen Petrić, nogometaš
Lepa Brena (pravo ime: Fahreta Jahić-Živojinović), estradna zvijezda.
| « Kraljeva Sutjeska – Decembar 27. 2008 | Doboj – Januar 17. 2009 » |
